Dwa lata przed katastrofą na most na zaporze Zeulenroda VIII Zjazd Socjalistycznej Partii Jedności Niemiec uchwalił nowy plan pięcioletni. Na wyjaśnienie: w NRD nie budowano w oparciu o krótkoterminowe sytuacje ekonomiczne czy potrzeby ludności, lecz według ściśle określonych planów. I od tych planów nie odstępowano.
Most na zaporze Zeulenroda: Projekt prestiżowy NRD
Nie bez powodu NRD była gospodarką planową: formą gospodarki, która nigdy jeszcze naprawdę nie zadziałała. To odczuł również przemysł budowlany. Ale wracając do planu pięcioletniego z 1972 roku: między innymi postanowiono ulepszyć zaopatrzenie w wodę pitną w Turyngii. Było to również pilnie potrzebne.
Więc odpowiedzialni politycy zdecydowali, że budowa zapory w Zeulenroda w dolinie Weida nie byłaby złym pomysłem. Miał powstać duży zalew. Później media nadały mu przydomek Morze Turyńskie lub Morze Zeulenrodańskie. Południowy łamańce językowe. Docelowo miał zaopatrywać w wodę pitną do 500 000 osób.
Nowy zalew wymagał jednak również inwestycji w infrastrukturę okolicy. Objazd wokół jeziora trwałby zbyt długo. Zeulenroda i Auma miały być wzajemnie dostępne – łatwo i szybko. Rozwiązanie: w przyszłości miał prowadzić most nad zalewem. O długości 362 m był to wyraźnie prestiżowy projekt NRD.
Ambitny projekt: Most na zaporze Zeulenroda
Rząd NRD nie chciał, jak zawsze, pozostawić niczego przypadkowi. Dlatego planowanie przejął dyplomowany inżynier Gisbert Rother, doświadczony projektant mostów z Berlina. Zaprojektował most jako stalowa konstrukcja skrzynkowa w tak zwanej metodzie wolnego wysuwu – nowoczesnym wtedy sposobem budowy.
Poszczególne segmenty rosną przy tym, od filarów, krok po kroku w kierunku środka mostu. Ten sposób budowy można dziś znaleźć na wielu nowoczesnych mostach. Także na przykładzie mostu Beipanjiang. Znajdziecie o nim więcej tutaj: Ekstremalna konstrukcja mostowa: Most Duge w Chinach .
Lub na rekordowym następcy, most Huajiang w Chinach. Aby przeczytać o tym projekcie, kliknijcie tutaj: Most Huajiang: nowy rekord Chin . Odwiedźcie te strony, jeśli interesują Was najwyższe mosty świata.
Budowa mostu na zaporze Zeulenroda rozpoczęła się na początku 1973 roku. Ale klątwa gospodarki planowej ponownie uderzyła. Materiały były dostarczane zbyt późno, terminy się przedłużały, a przy typowy dla NRD braku stali konstrukcyjnej projekt z staczał się w dół.
Mimo to budowa miała być kontynuowana. Najważniejsze, to trzymać się dokładnie planów sprzed dwóch lat. Według późniejszych raportów, inżynier Gisbert Rother miał również ostrzegać, że most podczas montażu w metodzie wolnego wysuwu będzie narażony na zbyt duże obciążenia.
Ale kto w polityce kiedykolwiek słuchał ekspertów budowlanych? Ten smutny temat jest nam aż nadto dobrze znany nawet dzisiaj. Budowa mostu na zaporze Zeulenroda była kontynuowana dokładnie tak, jak była zaplanowana. Następnie doszło do katastrofy.
Zawalenie się mostu na zaporze Zeulenroda
Dla NRD, czyli rządu, nie obywateli, 13 sierpnia 1973 był prawdziwym świętem. To 12. rocznica budowy muru. I w sam raz w ten dzień miało być wciągane nowy segment mostu aktualnego prestiżowego projektu NRD. Ale doszło do katastrofy.
Podczas montażu przednia część mostu po prostu się zawaliła, tuż za jednym z pierwszych filarów. Obciążenie było zbyt duże i części wysoce cenionej konstrukcji opadły w dół. Razem z nimi kilku robotników, którzy właśnie próbowali przymocować segment mostu do reszty mostu. Obawy głównego inżyniera potwierdziły się: Teraz most na zaporze Zeulenroda się zawalił.
Czterech robotników straciło życie, pięciu kolejnych zostało rannych, niektórzy ciężko. A szkody materialne? Według współczesnych raportów wyniosły ponad 3,5 miliona marek. W przeliczeniu około 1,25 miliona €. Całkiem sporo pieniędzy jak na ówczesne czasy, mimo że most – na szczęście – jeszcze nawet nie został ukończony i oddany do ruchu.
Zawalenie mostu na zaporze Zeulenroda: podejrzenie sabotażu
Ta data nie mogła być przypadkowa! W końcu taka katastrofa w rocznicę budowy muru była mocnym symbolem. To nawet nie była okrągła czy półokrągła rocznica, ale musiała to być jakaś intencja! Tego przynajmniej były pewne organy śledcze NRD.
Teren został szeroko ogrodzony – ponowne wzniesienie muru w dniu wielkiej rocznicy. Następnie sprawę przejęła bezpieka. Szczególnie znana ta katastrofa jednak nie była. Media państwowe ledwo relacjonowały zawalenie. Prawdopodobnie nie chciano, by ten szczególny dzień był przytłoczony tragedią.
Szybko na celowniku Stasi znaleźli się główny inżynier Gisbert Rother oraz dwóch innych inżynierów. Czy mieli jednoznaczne dowody? Oczywiście, że nie. Czy Stasi potrzebowało dowodów, aby kogoś aresztować? Oczywiście, że nie!
Więc Rother został wezwany 30 listopada 1973 na przesłuchanie do Gery i tam aresztowany. Najwyraźniej śledczym mniej chodziło o znalezienie prawdziwych przyczyn. Chcieli po prostu przedstawić rządowi odpowiedzialnego za tę katastrofę.
Proces po zawaleniu mostu w Zeulenroda
Również proces wokół zawalenia się mostu na zaporze Zeulenroda toczył się pod kontrolującą ręką rządu. W maju 1974 roku trzej inżynierowie zostali oskarżeni przed sądem okręgowym w Gerze. Zarzut: naruszenie przepisów BHP. Innymi słowy, trzej mężczyźni mieli nie dbać wystarczająco o bezpieczeństwo?
Aby nadać procesowi jak największy rozgłos, z całej NRD zaproszono około 300 inżynierów jako obserwatorów. Oczywiście jako przestroga. O ile wyniki ekspertów miałyby wykazać błędy.
Bo tutaj Stasi nie przewidziała jednego szczegółu: rzeczywistości. Państwowy ekspert stwierdził, że oskarżeni zachowali obowiązujące przepisy bezpieczeństwa. Te tak zwane normy TGL nie odpowiadały jednak już standardowi międzynarodowemu.
W tamtych czasach spoglądając poza granice NRD – coś, co rząd lubił unikać – stawało się jasne dlaczego. Ponieważ w latach poprzedzających upadły podobne mosty o tej samej konstrukcji w Australii, Anglii i Niemczech Zachodnich.
Wśród nich był też most na Renie w Koblencji w 1971. W odpowiedzi dostosowano tam przepisy bezpieczeństwa. W NRD jeszcze się to nie stało. Dostosowane bezpieczeństwo nie można było zaplanować z góry na lata.
Pewnie teraz myślicie: To brzmi dobrze! Więc czy dostosowano przepisy i trzych inżynierów odciążono. Nie myślano jednak logicznie w ścisłych planach rocznych. Sąd i tak skazał inżynierów na kary więzienia do dwóch i pół roku. Po prostu z zasady.
Wsparcie ze strony środowiska zawodowego
Przez środowisko zawodowe przetoczyła się fala oburzenia. Wielu kolegów i koleżanek stanęło po stronie skazanych, pisząc listy otwarte i wspierając ich rodziny.
Presja na Stasi rosła, i to nawet skutecznie! We wrześniu 1974 roku sprawa została ponownie rozpatrzona przez Najwyższy Sąd NRD. Nowa ekspertyza potwierdziła wnioski z poprzedniego raportu technicznego.
Inżynierowie przestrzegali obowiązujących przepisów – przyczyną zawalenia się mostu na zaporze Zeulenroda były przestarzałe normy techniczne. Tym razem wygrała logika i zdrowy rozsądek.
Oskarżeni zostali uniewinnieni i otrzymali nawet odszkodowania za więzienie. Gisbert Rother został wprawdzie nadal śledzony przez Stasi, ale zwłaszcza w kręgach zawodowych uważano go za symbol fachowej integralności i ludzkiej niezłomności.
Zawaleniem mostu na zaporze w Zeulenroda: Co pozostaje
Zawalenie się mostu w Zeulenroda pozostaje jedyną katastrofą tego rodzaju w NRD. Sprawa miała konsekwencje dla przestarzałego przemysłu budowlanego. Zaktualizowano przepisy budowlane, zmodernizowano dowody na wyboczenie skrzyń.
Zastosowanie systematycznych kontroli obejmowało roczne inspekcje, proste badania co trzy lata i główne inspekcje co sześć lat. Dziś znamy ten proces jako DIN 1076. Te kontrole i dostosowania prawdopodobnie znacząco przyczyniły się do tego, że podobne zawalenie w NRD się nie powtórzyło.
Po zawaleniu mostu na zaporze Zeulenroda
Ostatecznie zaporę Zeulenroda ukończono w 1975 roku i oficjalnie oddano do użytku w 1977 roku. Dziś nie służy już zaopatrywaniu w wodę pitną, lecz zapewnia ochronę przeciwpowodziową oraz oferuje mieszkańcom jak i gościom regionu rozległy obszar rekreacyjny.
A most? Po zawalenie się mostu na zaporze Zeulenroda nieukończone prace rozebrano i odbudowano. Stoi nawet dziś. Nic już nie przypomina o tragedii sprzed ponad 50 lat.
Przynajmniej z wyjątkiem kamienia pamiątkowego postawionego w 1994 roku po stronie Quingenberger mostu. Tutaj pamięta się czterech robotników, którzy wtedy tam zginęli.
Podsumowanie: Zawalenie się mostu w Zeulenroda w 1973
Zawalenie się mostu na zaporze Zeulenroda pokazuje raz jeszcze, jak ściśle związana jest technika z odpowiedzialnością. Nie zawsze muszą to być oczywiste błędy inżynierów, które prowadzą do katastrofy.
Czasami problem leży po prostu w samym systemie. Prawda, którą w NRD chętnie pomijano - albo aresztowano i przesłuchiwano, aż przekształciła się w fałsz.
Zawalenie się mostu na zaporze Zeulenroda jest dla nas nie tylko znakiem, że ciągłe doskonalenie się jest niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa naszych konstrukcji. Ale także lekcją o odwadze do szukania prawdy. Nawet gdy system nie chce się z nią pogodzić.
Dziś most jest nie tylko prostym połączeniem drogowym. Dla wszystkich, którzy znają tę historię, jest cichym pomnikiem. Konieczność samodoskonalenia się i wartość ludzkiej solidarności: obie rzeczy prowadzą do tego, aby podjąć kolejny krok, zrobić to, co trzeba. Aby podejść do przodu, przekraczając granice fałszywych oskarżeń i drutów kolczastych w lepszą, bardziej bezpieczną przyszłość.